تحول‌آفرینی در فعالیت‌های فرهنگی/ از نوآوری و عدالت فرهنگی تا تقویت سرمایه اجتماعی
به گزارش نوید شاهد استان قزوین، همایش معاونان فرهنگی و آموزشی منطقه 4 بنیاد شهید و امور ایثارگران کشور با حضور رحیم نریمانی مدیرکل دفتر دانش‌پژوهان و تشکل‌های شاهد و ایثارگر بنیاد شهید و امور ایثارگران و علی‌پناه قویدل مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان قزوین برگزار شد.
در این همایش، مدیرکل دفتر دانش‌پژوهان و تشکل‌های شاهد و ایثارگر بنیاد شهید و امور ایثارگران، با اشاره به جایگاه تاریخی، تمدنی و فرهنگی استان قزوین، از مقام شامخ شهدای این استان، از جمله شهیدان عباس بابایی، حسین لشکری، محمدعلی رجایی و حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعلی‌اکبر ابوترابی‌فرد تجلیل کرد و برای جانبازان و ایثارگران استان آرزوی سلامتی و توفیق روزافزون کرد.
وی ضمن قدردانی از میزبانی استان قزوین و تلاش‌های مدیران فرهنگی بنیاد شهید در استان‌ها، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی، تجربیات مدیریتی و اندیشه‌های نوآورانه معاونان فرهنگی برای ارتقای کیفیت برنامه‌ها و افزایش اثربخشی فعالیت‌های فرهنگی تاکید کرد.
آسیب‌شناسی، آینده‌پژوهی و انتقال تجربه؛ سه محور راهبردی نشست
این مقام مسئول با اشاره به محورهای اصلی این همایش گفت: آسیب‌شناسی فعالیت‌های فرهنگی بنیاد، آینده‌پژوهی و انتقال تجربه، سه محور اساسی این نشست هستند که باید با رویکرد علمی، مدیریتی و تحول‌گرا و در چارچوب سیاست‌های فرهنگی مورد تأکید ریاست بنیاد شهید و امور ایثارگران دنبال شوند.
وی افزود: ضروری است مباحث مطرح شده در این نشست به جمع‌بندی کارشناسی، تدوین صورت‌جلسه و تصویب برنامه‌های مشخص و عملیاتی منجر شود تا نتایج این جلسه‌ها در سطح ستاد و استان‌ها قابل پیگیری و ارزیابی باشد.
مدیرکل دفتر دانش‌پژوهان و تشکل‌های شاهد و ایثارگر بنیاد شهید با تاکید بر ضرورت استمرار همگرایی میان مدیران فرهنگی خاطرنشان کرد: باید سازوکاری برای تداوم ارتباط و تبادل تجربه میان معاونان فرهنگی استان‌ها ایجاد شود تا ظرفیت‌های موجود در استان‌ها به فرصت‌هایی برای یادگیری سازمانی، هم‌افزایی و طراحی برنامه‌های اثربخش تبدیل شوند.
ضرورت نقش‌آفرینی فرهنگی در شرایط حساس کشور
نریمانی با اشاره به شرایط خاص کشور و تحولات اجتماعی و سیاسی اخیر تصریح کرد: امروز در مقطعی حساس و سرنوشت‌ساز قرار داریم و بنیاد شهید و امور ایثارگران، به عنوان نهادی برخاسته از فرهنگ ایثار و شهادت، مسئولیتی مهم در تقویت انسجام ملی، تحکیم وحدت اجتماعی و صیانت از سرمایه‌های فرهنگی کشور بر عهده دارد.
وی ادامه داد: فعالیت فرهنگی در چنین شرایطی نباید صرفاً به برگزاری مراسم و اجرای برنامه‌های مناسبتی محدود شود، بلکه لازم است با نگاهی راهبردی، نقش فرهنگ در تقویت امنیت ملی، اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی و پیوند میان مردم و نهادهای اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
این مقام مسئول، طراحی برنامه‌های فرهنگی متناسب با تحولات روز، تبیین ارزش‌های ایثار و شهادت، تقویت همبستگی اجتماعی و افزایش مشارکت خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران را از جمله اقداماتی عنوان کرد که می‌تواند در عبور موفق از شرایط حساس کنونی موثر باشد.
نوآوری و اثربخشی؛ راهبرد بنیاد برای عبور از محدودیت منابع
وی با تاکید بر ضرورت پرهیز از موازی‌کاری و استفاده بهینه از منابع موجود گفت: در شرایط محدودیت اعتبارات، نمی‌توان با تکیه بر روش‌های گذشته انتظار دستیابی به نتایج متفاوت داشت؛ ازاین‌رو، نوآوری، بازمهندسی فرایندها و طراحی برنامه‌های اثربخش باید در کانون تصمیم‌گیری‌های فرهنگی قرار گیرد.
نریمانی با اشاره به تجربه‌های موفق استان‌ها در اجرای برنامه‌های خلاقانه فرهنگی افزود: برگزاری جشنواره‌های مرتبط با صنایع‌دستی، برنامه‌های نشاط‌آفرین برای همسران و فرزندان شهدا، توسعه فعالیت‌های خوشنویسی و استفاده از ظرفیت‌های هنری و بومی استان‌ها می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری برنامه‌هایی متمایز و ماندگار شود.
وی تاکید کرد: هر استان باید متناسب با ظرفیت‌های فرهنگی، هنری، تاریخی و اجتماعی خود، به طراحی و اجرای برنامه‌هایی بپردازد که قابلیت تبدیل شدن به الگوهای موفق و برندهای فرهنگی را داشته باشند.
مدیرکل دفتر دانش‌پژوهان و تشکل‌های شاهد و ایثارگر بنیاد شهید خاطرنشان کرد: تفویض اختیار به استان‌ها صرفاً به معنای واگذاری اختیارات اداری و اعتبارات نیست، بلکه باید زمینه‌ای برای جوشش ایده‌ها، ابتکارات و نوآوری‌های فرهنگی در سطح استان‌ها فراهم شود تا تجربه‌های موفق از بدنه اجرایی به ستاد منتقل و امکان تعمیم آن‌ها در سطح ملی فراهم شود.
عدالت فرهنگی و اعتمادسازی؛ دو ضرورت بنیادین در خدمت‌رسانی به ایثارگران
نریمانی با تاکید بر اهمیت تحقق عدالت در فعالیت‌های فرهنگی بنیاد شهید گفت: توزیع عادلانه خدمات و فرصت‌های فرهنگی میان جامعه ایثارگری باید به یکی از دغدغه‌های اصلی مدیران تبدیل شود.
وی افزود: میزان بهره‌مندی خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران از خدمات فرهنگی نباید صرفاً تابع میزان مراجعه یا آشنایی آنان با سازوکارهای اداری باشد؛ بلکه باید با شناسایی نیازها، رفع موانع دسترسی و طراحی سازوکارهای منصفانه، امکان بهره‌مندی عادلانه همه واجدان شرایط از فرصت‌های فرهنگی فراهم شود.
این مقام مسئول اعتمادسازی را از دیگر الزامات موفقیت برنامه‌های بنیاد دانست و تصریح کرد: هر اندازه فاصله میان بنیاد و جامعه هدف افزایش یابد، اثربخشی برنامه‌ها و میزان مشارکت مخاطبان نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد. بنابراین، تقویت اعتماد متقابل، افزایش مشارکت خانواده‌های ایثارگر و ارتقای کیفیت ارتباطات سازمانی باید در طراحی و اجرای برنامه‌های فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ضرورت تقویت فرهنگ نقدپذیری، اخلاق‌مداری و مردم‌داری در سازمان افزود: سازمانی که به دنبال اثرگذاری فرهنگی در جامعه است، ابتدا باید این ارزش‌ها را در رفتار مدیریتی، روابط سازمانی و نحوه تعامل با مخاطبان خود نهادینه کند.
ضرورت تقویت ارتباطات برون‌سازمانی و مردمی‌سازی فعالیت‌ها
نریمانی با تأکید بر لزوم استفاده از ظرفیت سایر دستگاه‌ها و نهادهای اجتماعی اظهار داشت: توسعه تعاملات برون‌سازمانی، گسترش تفاهم‌نامه‌های همکاری و بهره‌گیری از ظرفیت مسئولیت‌های اجتماعی سازمان‌ها می‌تواند بخشی از محدودیت‌های موجود در اجرای برنامه‌های فرهنگی را جبران کند.
وی افزود: معاونت فرهنگی بنیاد باید به یکی از کانون‌های اصلی تعاملات فرهنگی و اجتماعی تبدیل شود و با ایجاد ارتباط مؤثر با دانشگاه‌ها، تشکل‌های مردمی، نهادهای فرهنگی و مجموعه‌های تخصصی، زمینه هم‌افزایی و استفاده از ظرفیت‌های مشترک را فراهم کند.
این مقام مسئول، تقویت تشکل‌های شاهد و ایثارگر، توانمندسازی گروه‌های مردمی و فراهم‌کردن زمینه مشارکت فعال خانواده‌های ایثارگری، از الزامات حرکت به سمت مردمی‌سازی واقعی فعالیت‌های فرهنگی است.
توجه به نسل جدید؛ ضرورتی برای انتقال اثربخش فرهنگ ایثار و شهادت
مدیرکل دفتر دانش‌پژوهان و تشکل‌های شاهد و ایثارگر بنیاد شهید با اشاره به ضرورت کاهش شکاف نسلی خاطرنشان کرد: یکی از مسائل مهم امروز حوزه فرهنگ، فاصله میان زبان و شیوه‌های ارتباطی نسل‌های مختلف است لذا برای انتقال ارزش‌های ایثار و شهادت به کودکان، نوجوانان و جوانان، نمی‌توان صرفاً به قالب‌های سنتی و برنامه‌های تکراری اتکا کرد.
وی ادامه داد: شناخت دقیق ذائقه فرهنگی نسل جدید، بهره‌گیری از ابزارهای رسانه‌ای و دیجیتال، تولید محتوای متناسب با نیازهای جوانان و طراحی بازی‌های رایانه‌ای، فعالیت‌های هنری و برنامه‌های تعاملی می‌تواند زمینه ارتباط موثر نسل جدید با فرهنگ ایثار و شهادت را فراهم کند.
نریمانی تاکید کرد: لازم است سهم کودکان، نوجوانان و جوانان در سبد برنامه‌های فرهنگی بنیاد به‌صورت جدی بررسی و برای ارتقای آن، برنامه‌ای هدفمند و قابل ارزیابی تدوین شود.
هوش مصنوعی، اقتصاد فرهنگ و مدیریت مبتنی بر داده
نریمانی با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی گفت: هوش مصنوعی، فناوری‌های دیجیتال و ابزارهای نوین ارتباطی می‌توانند در شناسایی نیازهای مخاطبان، طراحی برنامه‌های هدفمند، ارتقای کیفیت آموزش و افزایش دسترسی جامعه ایثارگری به خدمات فرهنگی نقش موثری ایفا کنند.
وی توسعه پژوهش‌های مسئله‌محور، اصلاح شیوه‌های آموزش، شناسایی و هدایت استعدادهای علمی جامعه ایثارگری و تقویت ارتباط میان آموزش و فرصت‌های اجتماعی را از دیگر محورهای قابل توجه در برنامه‌ریزی فرهنگی دانست.
نریمانی همچنین با تاکید بر اهمیت توسعه اقتصاد فرهنگ گفت: استفاده از ظرفیت صنایع فرهنگی، جذب مشارکت‌ها و سرمایه‌های اجتماعی و اقتصادی و توجه به پایداری برنامه‌ها می‌تواند به افزایش توان اجرایی فعالیت‌های فرهنگی کمک کند.
این مقام مسئول، استقرار نظام پایش و ارزیابی عملکرد، تعریف شاخص‌های روشن برای سنجش نتایج برنامه‌ها و بهره‌گیری از داده‌های معتبر، از الزامات حرکت به سمت مدیریت علمی و اثربخش در حوزه فرهنگ است.
تدوین نقشه راه فرهنگی با رویکرد مسئله‌محور
نریمانی، بازنگری در فرایندهای آموزشی، اصلاح سازوکارهای شناسایی و جذب استادان توانمند و باورمند، توسعه فعالیت‌های پژوهشی، الگوسازی از نخبگان ایثارگری، گسترش برنامه‌های اردویی و ورزشی متناسب با نیاز مخاطبان و توجه به جانشین‌پروری را از جمله موضوعات مهم در ارتقای عملکرد فرهنگی بنیاد برشمرد.
این مقام مسئول با تاکید بر ضرورت تدوین برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت خاطرنشان کرد: لازم است ضمن شناسایی دقیق وضعیت موجود و مسائل اصلی حوزه فرهنگ، نقشه راهی روشن با اهداف قابل سنجش، زمان‌بندی مشخص و مسئولیت‌های اجرایی تعریف‌شده تدوین شود.
وی افزود: در گام نخست، می‌توان با طراحی برنامه‌ای شش ماهه تا پایان سال، اولویت‌های فرهنگی را مشخص و با استفاده از ظرفیت استان‌ها، تشکل‌های شاهد و ایثارگر و سایر مجموعه‌های همکار، زمینه اجرای برنامه‌های عملیاتی را فراهم کرد.
مدیرکل دفتر دانش‌پژوهان و تشکل‌های شاهد و ایثارگر بنیاد شهید در پایان ابراز امیدواری کرد که همایش معاونان فرهنگی منطقه چهار کشور با تبادل تجربیات، شناسایی مسائل اولویت‌دار و دستیابی به مصوبات مشخص و قابل پیگیری، زمینه‌ساز ارتقای کیفیت فعالیت‌های فرهنگی، تقویت سرمایه اجتماعی و توسعه برنامه‌های نوآورانه در بنیاد شهید و امور ایثارگران باشد.
در ادامه همایش، حاضران پیرامون مسایل مختلف فرهنگی و آموزشی با یکدیگر بحث و تبادل‌نظر کردند.
گفتنی است این نشست با هدف تبادل تجربیات، بررسی چالش‌های حوزه فرهنگی و آموزشی و ارائه راهکارهای عملیاتی برای ارتقای خدمات به جامعه ایثارگری برگزار شد.